Leer en leerbewerking

Leer en leerbewerking
Leer.jpg
Eigenschappen
Categorie: Technieken
Originele auteur: Anouk Schoonderbeek en Monique Wijsman
Jaar: 2011
Wikipedia link: Leather

Beschrijving

Voor het verkrijgen van leer kan over het algemeen de huid van alle dieren worden gebruikt. Hoe jonger het dier, hoe fijner de structuur van de huid. Runderleer en kalfsleer worden het meest gebruikt. Verder wordt er o.a. schapenleer, geitenleer, krokodillenleer en slangenleer gebruikt. Er kan zelfs leer gemaakt worden van vissenhuid. Varkensleer wordt echter niet vaak gebruikt omdat het een te grove structuur heeft. Een dierenhuid is opgebouwd uit 3 lagen, te weten: de opperhuid, de lederhuid zelf en het onderhuids bindweefsel. Om meubelleder te maken wordt de opperhuid en het onderhuids bindweefsel verwijderd. De lederhuid zelf blijft over en deze bestaat uit een nerflaag en een reticulaarlaag.

Proces

Behandeling van leer

Voordat het leer gebruikt kan worden moet het een aantal behandelingen ondergaan. Allereerst wordt de huid een dag lang in een grote draaiende trommel gewassen en geweekt, zodat de haren loslaten. De overgebleven vellen worden bloten genoemd, hier zitten nog vet- en vleesresten aan. Dit wordt eraf geschraapt in de ontvleesmachine. Hierna worden de nerflaag en de reticulaarlaag van elkaar gesplit. De onderste laag, de reticulaarlaag, wordt niet gebruikt. De egale nerflaag, die verder gebruikt zal worden, is het mooist en het sterkst.

Leerlooien

Na het splitten wordt de huid gelooid in vaten. Dit zorgt ervoor dat de eiwitten in de dierenhuid onoplosbaar gemaakt worden. De huid van dieren bestaat uit lange vezels, bacteriën breken deze af. Door het looien wordt één onderdeel van zo’n lange vezel vervangen door een onderdeel van de looistof. De bacteriën herkennen de vezels hierdoor niet meer en breken deze ook niet af. Hierdoor wordt de huid bestand tegen bederven.

Plantaardige en chemische looiing

Voor het looiproces kunnen verschillende looistoffen gebruikt worden. Natuurlijke looistoffen zorgen voor een levendige uitstraling van het leer. Vaak wordt de natuurlijke stof galluszuur gebruikt. Maar er zijn ook andere plantaardige looistoffen: de zogenaamde catechinen. Tegenwoordig wordt er veel gebruik gemaakt van het chemisch looien, met name het looien met behulp van chroomzouten. Dit zorgt voor een sneller proces.

Vetleer, grauwleer en overleer

Door de verschillende wijzen van looien ontstaan verschillende soorten leder. Door toevoeging van chemicaliën worden de technische eigenschappen die het leer later zal hebben bepaald. Men onderscheidt drie soorten leder:

  • Vetleer: Dit wordt verkregen door de gedroogde huid in te smeren met traan- en rundvet, en vervolgens te bewerken met koperrood. Deze leersoort is vooral geschikt voor laarzen en werkschoenen.
  • Grauwleer: Dit wordt bereid door de vleeszijde te zuiveren met traan. Daardoor is het geschikt voor bruine schoenen.
  • Overleer: De gelooide huiden worden hierbij opgespannen en twee weken in vers stromend water gehouden. Daarna worden ze een week gekalkt in een kalkkuip en vervolgens ontkalkt in vuil water. Tenslotte worden de huiden geschaafd en daarna nog bewerkt in een kuip om geschikt te maken voor schoenen of zadels.

Door het looiproces is het leer blauw geworden. Het moet hierom nog verder bewerkt worden. De gesorteerde huiden gaan in een vat, waarin deze worden geverfd en gevet. Na het verven wordt het leer soepel geklopt en in de vacuümpers te drogen gelegd. Nu is het leer klaar voor de nabewerking. Bij de nabewerking worden verschillende typen materialen verkregen.

Gereedschap

Behandelingsapparatuur voor het omvormen van huid tot leer zijn de vaten, de ontvleesmachine, de splitmachine, de ontwateringspers, de schaafmachine en de spuitmachine. Hieronder is een korte beschrijving gegeven van de functie van deze apparatuur. In de vaten worden de huiden enige tijd gedraaid in water en andere toegevoegde stoffen, waardoor de huiden gereinigd worden en ontdaan worden van mest, slijm en bloed en eventueel de opperhuid. De ontvleesmachine verwijdert met een scherp geslepen messencilinder of messenwals de vleesresten en het onderhuidse bindweefsel. In de splitmachine wordt de huid in twee of meer lagen gesplitst, omdat de huid anders veel te dik is. Er onstaat een bovenlaag (nerflaag) en een onderlaag (split). Het overtollige vocht in het gelooide leer wordt verwijderd door de ontwateringspers. Hierna zorgt de schaafmachine ervoor dat het leer op de gewenste dikte wordt geschaafd d.m.v.een messenwals. De laatste bewerking is het finishen of het dekverven. De spuitmachine brengt meerdere verschillende samengestelde finishlagen op het leer aan. Ook voor de uiteindelijke afwerking van het leder zijn speciale gereedschappen. Het opmeten en het snijden van het leer is erg belangrijk. Voor het nauwkeurig uitsnijden van figuren kunnen patronen gebruikt worden. Voorbeelden van messen die gebruikt kunnen worden zijn het tinames (schoenmakersmes), het halvemaanmes en het stanleymes. Een dessin kan het leer van een bepaalde oppervlaktestructuur (prent) voorzien. Daarnaast kunnen er met behulp van stempels mooie inprinten gemaakt worden op het leer.

Materialen

Door de nabewerking verkrijgt men verschillende typen materialen. Ieder type materiaal wordt voor andere producten gebruikt. Hieronder worden enkele typen materiaal kort beschreven:

  • Volnerfleer/vol-aniline leder: Het leer wordt niet verder bewerkt.
  • Semi-analine leder: Het leder krijgt een dunne laklaag, wat zorgt voor extra bescherming.
  • Gedekverfd leder: Door een gepigmenteerde, niet doorzichtige finishlaag worden de natuurlijke oneffenheden van de huid minder opvallend.
  • Nubuck leder: Geschuurd vol-analine leder. Dit zorgt voor een veloursachtig effect.
  • Old Saddle leder: Het leer wordt met de hand in de was gezet, wat zorgt voor een mooie natuurlijke kleur.
  • Schapenleder: Vol-analine schapenleder wordt hierbij met een bruinachtige waterbeits bewerkt en afgewerkt met een product op basis van was. Hierdoor krijgt het leder een ‘wolk-effect’.
  • Pilotenleder: In een later stadium doorgeschuurde semi-analine leder zorgt voor een robuust, ruwachtig uiterlijk.
  • Suède: Dit wordt gemaakt van de binnenkant van de dierenhuid, dus zonder de opperhuid. Het is hierdoor zachter dan gewoon leer en lijkt erg op stof. Door de bovenkant van de huid licht te schuren ontstaat er een fluweelachtige uitstraling.
  • Gestempeld leder: Dit is leer dat een oppervlaktestructuur of print krijgt door middel van stempels.

Toepassingen

Het afgewerkte leer kan gebruikt worden voor kleding, schoeisel, het stofferen van meubels, het bekleden van auto’s en voor talrijke andere toepassingen van portemonnee tot tas.

Voordelen

Naast het stijlvolle uiterlijk van leer, heeft het nog andere voordelen. Het is duurzaam en stevig, hygiënisch en is vrij gemakkelijk in onderhoud. Een ander voordeel van leer is dat het dezelfde temperatuur aanneemt als de omgeving, waardoor het nooit een broeierig effect geeft wanneer het gebruikt wordt voor meubels.

Nadelen

Een nadeel van leer is dat het beschadigingen kan bevatten. Dit komt door de omstandigheden en het klimaat waarin het dier, waar het leer van afkomstig is, heeft geleefd. In veel dierenhuiden zijn littekens te zien van wonden, schrammen, insectenbeten of ziektes. Het aantal en de ernst van de beschadigingen bepalen de kwaliteit van het leer. Een ander nadeel is dat het leer relatief duur is ten opzichte van andere materialen. Tot slot dient het leder goed onderhouden te worden.

Milieuaspecten

Zoals later in de datasheet uitgebreider beschreven wordt, wordt het leer gelooid zodat het leer beter behouden blijft. Dit wordt gedaan door het te bewerken met natuurlijke of chemische stoffen. De chemische manier van looien blijkt niet zo milieuvriendelijk: het reageert snel met water en er komt nevel vrij. Ook bij het voorbereidingsproces en verfproces worden chemische middelen gebruikt die een slechte invloed hebben op het milieu. Als het leer met uitsluitend natuurlijke middelen wordt bewerkt, heeft leer geen slechte invloed op het milieu. De dierenhuiden blijven namelijk na de slachting van de dieren over. Er worden niet speciaal dieren voor gefokt.

Leveranciers en kenniscentra

Er bestaan talrijke lederbedrijven in Nederland. Veel lederbedrijven zijn in iets anders gespecialiseerd. Sommige bedrijven zijn gespecialiseerd in een bepaald soort leer (bijv. runderleer) of in een bepaalde techniek (bijv. leerlooien). De bedrijven zijn vooral gevestigd in Noord-Brabant. Een voorbeeld van een bedrijf dat gespecialiseerd is in stierenhuidverwerking en een goede postie heeft in de markten zoals meubel-, vliegtuig-, martitieme en automobielindustrie is Hulshof. Op deze site is een lijst te vinden met bedrijven die aangesloten zijn bij de Federatie van Nederlandse Lederfabrikanten. Hier zijn de contactgegevens van verschillende bedrijven te vinden met daarbij aangegeven welke producten en diensten zij aanbieden.