Halogeenverlichting

Uit Technotheek
Ga naar: navigatie, zoeken
Halogeenverlichting
250px
Eigenschappen
Categorie: Componenten
Originele auteur: Melina Kopke en Lonneke Kolkman
Jaar: 2011
Wikipedia link: Halogen lamp

Inhoud

Handelsnamen

Iedere fabrikant hanteert andere namen voor de typen halogeenlampen die zij hebben. Hieronder is een overzichtje te zien van de namen per fabrikant (hierin zijn de twee grootste fabrikanten opgenomen).

  • Philips:
    • Mains voltage lamps: HalogenA lamps, Linear double-ended Halogen lamps, Mains voltage capsules, PAR HalogenA lamps, Halogen Reflector lamps, MasterPAR 20 - electronic, Twistline, Clickline
    • Low voltage Halogen lamps: Low voltage Halogen Capsule lamps, Dichroic lamps, low-voltage dichroic reflector Diamondline Pro, Aluminium reflector lamps, Aluminium reflector lamps - ALR 111
  • Osram: Halogen Classic ECO, Halogen Spot ECO, Halopar, Halopin, Decopin, Haloline, Halostar, Halospot, Decostar

Beschrijving

De halogeenlamp is een verbeterde versie van een gloeilamp. Het heeft vaak een zeer compact formaat en werkt op hoge temperaturen. Het licht is daarbij wit en benadert de kleur van het daglicht.

Materialen

De glasbol bestaat uit kwartsglas. Deze is gevuld met verschillende edelgassen en een kleine hoeveelheid halogenen (broom of jood). De gloeidraad is gemaakt van wolfraam.

Eigenschappen

Een halogeenlamp onderscheidt zich eigenlijk qua opbouw niet heel veel van de gewone gloeilamp. Beide lampen geven licht doordat een wolfraamdraad door middel van stroom aan het gloeien gebracht wordt. Bij een gloeilamp verdampt het wolfraam en condenseert aan de binnenkant van het glasbol, waardoor deze zwart wordt. Door middel van hoge druk en edelgassen in de glasbol wordt dit proces bij een halogeenlamp vertraagd. Halogeenlampen werken hier bovendien met een trucje. Het edelgas is een beetje halogeengas, meestal broom bijgevoegd. Het wolfraam verdampt en op een iets koudere plek verbindt het zich met het broom. Als deze wolfraambromide weer bij de gloeidraad aankomen splitsen de stoffen weer en het wolfraam zet zich af op de gloeidraad. De draad blijft op die manier theorethisch steeds heel. In de praktijk wordt de draad echter wel met de tijd dunner, omdat zich het wolfraam alleen aan koelere plekken van de draad afzet.

Halogeen kringloop

Door deze halogeenkringloop is de levensduur van halogeenlampen vaak meer dan 2 keer zo groot als bij gloeilampen, en de glasbol blijft doorzichtig (wordt niet zwart) omdat zich geen wolfraam aan de binnenkant af kan zetten.

Bij het kiezen van een geschikte halogeenlamp is het handig om op een paar technische aspecten te letten. De “kleurtemperatuur” geeft de kleur van het licht aan.
Grafiek 'kleurtemperatuur'
Bij halogeenlampen kan deze tussen 2800 en 4000 K liggen. Door deze hoge temperatuur is het licht meestal wit (zie de grafiek hiernaast).

De levensduur hangt af van het type halogeenlamp. De meeste halogeenlampen gaan ca. 2000 uren mee, sommigen zelfs 5000 uren. Het lichtrendement wordt in lumen per Watt gemeten. Daarmee wordt aangegeven hoe hoog de lichtopbrengst van een lamp is in verhouding met het vermogen in Watt die een lamp heeft. In verglijking met andere lampen is dit bij halogeenlampen relatief laag. Halogeenlampen zijn dus relatief duur in stroomverbruik. Bij bepaalde buisvormige halogeenlampen moet erop gelet worden in welk positie de halogeenlamp geplaatst wordt. Bij een lange verticale buis is de temperatuur boven veel hoger dan beneden, door de ongelijke warmte verdeling kan de lamp snel kapot gaan. Verder zijn de meeste halogeenlampen dimbaar. Omdat bij het dimmen de temperatuur omlaag gaat werkt de halogeenkringloop echter niet meer goed. Daardoor gaat de levensduur omlaag en de glasbol wordt in de loop van de tijd zwart. Je voorkomt dit door de halogeenlamp niet te vaak en te lang te dimmen. De prijs van halogeenlampen ligt meestal iets boven die van gloeilampen, maar ze zijn meestal veel goedkoper te verkrijgen dan LED-lampen of spaarlampen.

Leveringsvormen

Er zijn verschillende typen halogeenlampen verkrijgbaar. Er zijn er die gebruik maken van een hoge spanning (230V) of van een lage spanning (meestal 12V, maar 24V komt ook voor)

De typen halogeenlampen zijn grofweg in de volgende groepen onder te verdelen:

  • Met Edisonschroefdraad
  • Reflectorlampn
  • Lineaire halogeenlamp
  • Capsulelamp

Be- / Verwerkingstechnieken

Halogeenlampen kunnen in tegenstelling tot materialen niet be- of verwerkt worden, dus valt deze kathegorie buiten beschuiwing.

Toepassingen

Er zijn zoals eerder te zien was, verschillende soorten halogeenlampen. Deze kennen ook verschillende toepassingen.

Halogeenlampen met Edisonschroefdraad

Halogeenlampen met Edisonschroefdraad zoals een gloeilamp worden vaak gebruikt voor toepassingen waar gloeilampen ook gebruikt zouden kunnen worden. Er moet bij het ontwerpen wel rekening gehouden worden met de hogere hitteafgifte.

Reflectorhalogeenlamp

Een heel bekende halogeenlamp is de reflectorhalogeenlamp. Deze wordt veel toegepast in lampen voor in het huis. Ook wordt deze veel gebruikt voor spotjes om bijvoorbeeld etalages of schilderijen te verlichten.

Capsulelamp
Capsulelamp

Een ander type is de capsulelamp. Dit zijn kleine lampjes die ook veel toegepast worden in lampen in huis, vaak kleinere lampen, bijvoorbeeld bureaulampen, of inbouwspotjes, ook omdat deze een warme kleur licht geven.

Lineaire halogeenlamp
Lineaire halogeenlamp

De lineaire halogeenlamp wordt vooral ingezet voor doeleinden waar een grote lichtopbrengst belangrijk is. In huis komt deze variant eigenlijk alleen voor als vorm van indirecte verlichting. Bijvoorbeeld staande lampen. Verder wordt deze lamp veel toegepast als buitenlamp met bewegingssensor vanwege de grote lichtopbrengst en de korte opstarttijd. Voor de rest wordt deze lamp veelal voor industriële toepassingen gebruikt. Naast dat je ook hier rekening moet houden met de warmteafgifste moet je bij dit type lamp ook rekening houden met de UV-straling omdat deze lamp geen ingebouwd UV-filter heeft.

Voordelen

Vergeleken met de gloeilamp heeft de halogeenlamp een langere levensduur. Door de halogeenkringloop wordt de glasbol niet zwart. De hoge kleurtemperatuur zorgt voor wit licht, daardoor worden kleuren heel natuurlijk weergegeven. Bovendien hebben ze bijna geen opstarttijd en gaan dus meteen aan. Halogeenlampen zijn meestal dimbaar, ook al is dit niet erg goed voor de lamp. Bovendien zijn ze goedkoper te verkrijgen dan spaar- of LED-lampen.

Nadelen

De nadelen zijn afhankelijk van de toepassing. Halogeenlampen mogen niet aangeraakt worden wanneer deze aan staan. De lampen worden heel heet (250˚C) aan de buitenzijde van de lamp, die gemaakt is van kwartsglas. Wanneer de lamp wordt aangeraakt hecht vuil en vet zich aan de wand, en bij hogere temperaturen kan dit inbranden. Hierdoor wordt de wand minder doorzichtig en laat het minder warmte en licht door, waardoor het glas nog heter wordt op deze plek en zo eerder kapot gaat. Omdat het niet goed is de lampen aan te raken en omdat de lamp heet wordt , is het belangrijk hier bij het ontwerpen van producten met halogeenlampen rekening mee te houden. Bij sommige typen halogeenlampen (zoals de reflectorhalogeenlamp) is dit niet van belang, deze hebben een extra laag glas eromheen. Wanneer een halogeenlamp brandt komt er UV-straling vrij. Bij sommige typen lamp is het dan noodzakelijk glas met een UV filter voor de lamp te plaatsen. Tegenwoordig hebben de meeste typen halogeenlampen al een UV filter in het glas aan de buitenzijde van de lamp. Halogeenlampen hebben een relatief lage lichtopbrengst per Watt vermogen, zoals te zien in de tabel hieronder in vergelijking met mogelijke alternatieven:

Gloeilamp 7-10 lm/W
Halogeenlamp 10-25 lm/W
Spaarlamp 40-70 lm/W
LEDlamp 60-70 lm/W

Milieuaspecten

Van de impact die een lichtbron heeft op het milieu is 90% door gebruik. De overige 10% ontstaan door productie, transport, verpakkingen en dergelijke. Omdat 90% van de impact op het milieu door gebruik komt, en de halogeenlamp weinig lichtopbrengst per Watt vermogen heeft, is de halogeenlamp slechter voor het milieu dan lampen die op het gebied van lichteffic iëntie beter scoren. In sommige delen van halogeenlampen zit lood en antimoon. Dat is niet goed voor het milieu, maar deze komen slechts in kleine hoeveelheden voor; er hoeft geen rekening gehouden te worden met apart inzamelen en het effect van deze stoffen op het milieu is verwaarloosbaar.

Leveranciers en kenniscentra

Leveranciers: O.a. Philips, Osram, Tip, Dahua en Neolux. Osram en Philips zijn de grootste leveranciers van halogeenlampen en hebben hier dan ook veel kennis over in huis.

Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Hulpmiddelen