Kartonnage

Uit Technotheek
Ga naar: navigatie, zoeken
Kartonnage
Kartonnage.jpg
Eigenschappen
Categorie: Technieken
Originele auteur: Mike Voss en Jelle Will
Jaar: 2010
Wikipedia link: Cardboard box

Inhoud

Beschrijving

De term kartonnage betekent het bewerken van karton. Er zijn verschillende soorten karton, maar uiteindelijk is het gewoon dik papier. Als het meer dan 150 gram per vierkante meter weegt wordt het niet meer als papier maar als karton gezien. Zogauw het meer dan 600 gram per vierkante meter weegt wordt de term ‘bord’ gebruikt. Het karton wordt gemaakt van de vezels van hout. Deze bevatten veel cellulose die het karton zijn sterkte geeft. Er wordt ook karton gemaakt van stro, genaamd strokarton. Maar omdat dit minder cellulose bevat is het een zwakkere vorm van karton. Daarom wordt strokarton niet meer veel gebruikt tegenwoordig.

Proces

De meest gebruikte bewerkingstechnieken van karton zijn:

  • Stansen
Stansen is het uitsnijden van een bepaalde vorm uit een kartonnen plaat.
  • Perforeren
Hiermee worden meestal scheurlijnen gemaakt door kleine gaten in het karton te maken.
  • Rillen
Door het karton iets te vervormen kunnen vouwlijnen gemaakt worden.
  • Lijmen
Het verbinden van twee oppervlakken.
  • Vormen
Vormen is het persen van houtpulp met een lijmstof in een mal zodat het een bepaalde vorm aanneemt.
  • Pregen
Pregen is het aanbrengen van reliëf in het karton.
  • Drukken
Tekst of plaatjes aanbrengen met een inktlaag.
  • Coaten
Het karton voorzien van een beschermende en waterwerende laag.

Gereedschap

Stansen, perforeren, rillen

Stansplaat om te stansen, perforeren en rillen
Om het karton te stansen wordt gebruik gemaakt van een stansplaat. Deze bestaat uit een houten plaat met messen erop. Deze zijn in een bepaalde vorm uitgelegd zodat de goede vorm in een keer wordt gesneden. De stansplaat bevat ook stompe delen om het karton te rillen. Door het rubber op de plaat komt het karton direct na het stansen weer omhoog en blijft het niet vastzitten in de messen.

Vormen

Persmachine met mallen voor vormkarton

Vormkarton wordt gemaakt door houtpulp in water samen met een lijmstof tot een bepaalde vorm te persen. Door verschillende mallen te gebruiken kun je het karton in allerlei vormen krijgen.

Pregen

Om een reliëf in het karton aan te brengen wordt gebruik gemaakt van een hogedrukproces met een blinddrukstempel en contravorm. De stempel drukt het karton de contravorm in waardoor het patroon in het karton blijft staan.

Blinddrukstempels en contravormen voor het pregen

Materialen

Het karton wordt op meerdere manieren bewerkt om het te gebruiken. Hierdoor ontstaan verschillende soorten karton met elk hun eigen functie.

  • Golfkarton
Deze kartonsoort bestaat uit twee lagen met een gegolfde laag karton ertussen. Het is erg licht en veert mee. Bovendien is golfkarton anisotroop aangezien je het één richting heel makkelijk kan buigen maar in de andere niet.
  • Vormkarton
Vormkarton is gemaakt uit houtpulp met een lijmstof erin. Hierdoor kun je het karton in elke gewenste vorm persen. Deze kartonsoort is bovendien ook schokdempend.
  • Vouwkarton
Vouwkarton is een redelijk dunne kartonsoort, maar is toch nog redelijk sterk. Het is erg makkelijk te vouwen en het is uitermate geschikt om te laten bedrukken.
  • Massiefkarton
Massiefkarton is in feite vouwkarton, maar is meestal iets dikker en sterker. Het wordt soms van een coating voorzien om het karton waterbestendig te maken.

Toepassingen

Golfkarton wordt voornamelijk gebruikt voor dozen voor transport. De diversiteit van producten is niet zo groot. Er zijn echter een heleboel verschillende wijze waarop dozen geconstrueerd kunnen worden afhankelijk van het gebruik van de desbetreffende doos. Het karton kan verstevigd worden door meerdere lagen golfkarton te gebruiken. Ook zijn er verscheidenen technieken van vouwen die dozen stevigen maken. (de technieken zijn te vinden in de literatuur referenties). Hierdoor zijn er dus en heleboel verschillende dozen voor verschillende toepassingen. Vormkarton wordt gebruikt voor verpakkingen van eieren en andere voedsel waren, maar ook als vervangingen van piepschuim. Het voordeel van vormkarton is dat het heel makkelijk in allerlei vormen te persen is. Hierdoor is het geschikt voor het verpakken van bepaalde waren die makkelijk beschadigen zoals eieren, appels of TV's. Vouwkarton wordt als verpakking gebruikt voor producten die niet makkelijk beschadigen of extra bescherming hebben in de vorm van b.v. piepschuim. Voorbeelden hiervan zijn dozen van speelgoed en hagelslag. Het is ook erg geschikt om op te printen en wordt ook daarom gebruikt als omhulsel van producten. Massiefkarton is in principe het zelfde als vouwkarton alleen dikker. Vaak wordt het in combinatie met een coating gebruikt om het te beschermen tegen vocht of vet. Het wordt daardoor vaak gebruikt voor het transporteren van levensmiddelen.

Voordelen

  • Goedkoop
  • Recyclebaar
  • Opvouwbaar
  • Energie absorberend
  • Makkelijk te bewerken

Nadelen

  • Weinig stijfheid en sterkte
  • Vochtgevoelig
  • Aluminium coating niet recyclebaar

Milieuaspecten

Recyclebaar karton

In Nederland worden kartonnen verpakkingen voor meer dan 90% gemaakt van oud-papier. De rest wordt gemaakt uit nieuwe houtvezels, en die komen steeds vaker uit goed beheerde bossen.Bijna alle kartonnen verpakkingen kunnen weer gewoon bij het oud-papier. Een uitzondering hierop zijn de verpakkingen met een aluminium coating binnenin. Deze zijn niet te recyclen en dienen dus bij het restafval gegooid te worden. Wanneer een verpakking te recyclen is staat er een kringloop logo op. Kartonnen verpakkingen zijn meestal wel iets zwaarder dan plastic verpakkingen en nemen iets meer ruimte in, waardoor er meer CO²-uitstoot is bij het transport.

Leveranciers en kenniscentra

Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Hulpmiddelen