Plagiaat en de onrechtmatige daad

Uit Technotheek
Ga naar: navigatie, zoeken
Plagiaat en de onrechtmatige daad
Plagiaat.jpg
Eigenschappen
Categorie: Ontwerpinformatie
Originele auteur: Rosanne Andriessen en Egbert Janssens
Jaar: 2010
Wikipedia link: Plagiaat

Inhoud

Begripsbepaling

Plagiaat is het – al dan niet letterlijk – overnemen van andermans werk en dit laten doorgaan voor eigen werk. Belangrijk is dus het feit dat werk wordt gepresenteerd zonder (correcte) vermelding van de oorspronkelijke auteur1. Hoewel het laten doorgaan als eigen werk als een ‘kwade bedoeling’ klinkt, wordt plagiaat vaak onbewust gepleegd.

Met ‘andermans werk’ wordt eigen werk van derden bedoeld, ook wel intellectuele eigendommen genoemd. Er kan een onderscheidt worden gemaakt in ‘eigen werk’ en ‘algemene kennis’. Onder eigen werk vallen alle mogelijke creaties. De creaties kunnen onder andere visueel of auditief waarneembaar zijn in de vorm van beeld, geluid, tekst en meer, maar het kunnen ook ideeën zijn. Onder algemene kennis vallen bijvoorbeeld feiten uit de geschiedenis. Algemene kennis is door iedereen vrij te gebruiken zonder enige consequenties.

De term plagiaat is geen wettelijke term. Het plegen van plagiaat is dan ook niet per definitie strafbaar. De onrechtmatige daad daarentegen is wel een wettelijke term is en opgenomen in het Burgerlijk Wetboek. De term luidt:

(vgl. art. 162, Boek 6 BW)
een handelen of nalaten dat inbreuk maakt op een anders recht of in strijd is met de algemene rechtsplicht of met de betamelijke zorgvuldigheid jegens een anders persoon of goed, en waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt

Dit komt neer op het handelen waarmee iemand op onrechtmatige wijze een ander benadeelt of schade toebrengt.

In veel gevallen wordt bij het plegen van plagiaat ook inbreuk gemaakt op het intellectuele eigendomsrecht (zoals auteursrecht, octrooirecht, merkenrecht, modellenrecht etc.). Dit is echter niet altijd het geval. Wanneer het werk van een oorspronkelijke auteur opnieuw wordt uitgebracht onder een andere naam terwijl de oorspronkelijke auteur al meer dan 70 jaar dood is, dan is het geen inbreuk op het auteursrecht maar wel plagiaat (Nieuwkerk, 2003).

Ook is het soms lastig uit te zoeken wanneer precies wordt gesproken van plagiaat. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het overnemen van delen van andermans werk of wanneer op een eigen manier vorm is gegeven aan andermans werk zonder bronvermelding. Het hangt af van de mate van eigen bijdrage en de mate van overnemen of wordt gesproken van plagiaat.

1 auteur in brede zin; maker van een werk

Strafrecht – Universitair niveau

De regelgeving voor studenten betreffende plagiaat binnen het vakgebied Industrieel Ontwerpen is niet op elke Universiteit in Nederland exact hetzelfde. De algemene sancties zijn op de drie universiteiten (TUDelft, TU/e en UTwente) gelijk, afgezien van de sancties beschreven in het OER van de faculteit Industrieel Ontwerpen aan de Universiteit Twente, waarin geen sancties staan omschreven in geval van ernstige fraude. In de verschillende reglementen valt de regelgeving betreffende plagiëren onder de regelgeving betreffende frauderen.

Sancties

- Geen beoordeling; de examencommissie wordt in kennis gesteld
- Hoogstens één jaar uitsluiten van deelname aan het betreffende tentamen2
  • Vooropgezette fraude:
- Hoogstens één jaar uitsluiten van deelname aan maximaal alle tentamens2
  • Ernstige fraude:
- De inschrijving van de student voor de opleiding definitief beëindigen
2 alle vormen van tentamineren; schriftelijke tentamens, projecten, opdrachten en dergelijke

In een scriptie over plagiaat schrijft Nieuwkerk (2003) dat men in Nederland redelijk ‘mild’ omgaat met plagiërende studenten. Over het algemeen wordt studenten een tweede kans geboden, waardoor de mogelijkheid blijft bestaan de opleiding goed af te ronden. Op Amerikaanse topuniversiteiten leidt plagiaat bijvoorbeeld zonder discussie tot verwijdering van de universiteit en ook op Universiteit Stellenbosch, in Zuid-Afrika, worden studenten even hard gestraft (Nieuwkerk, 2003).

College van Beroep voor de Examens (CBE)

Wanneer plagiaat is vastgesteld en de student is het oneens, dan kan de casus worden voorgelegd aan het College van Beroep voor de Examens. Dit is een onafhankelijke instantie waarbij een beroep kan worden ingediend tegen de beslissing van de examencommissie of examinator. De termijn voor het indienen van een beroepschrift bedraagt vier weken.

Strafrecht – Professioneel Niveau

Wanneer blijkt dat plagiaat wordt gepleegd op professioneel niveau, zijn er verschillende acties die achtereenvolgens kunnen worden ondernomen:

  • Attenderen op plagiëren; verzoek tot stoppen
  • Afweging maken gerechtelijk procederen; ja of nee?
  • Aanspannen kort geding in geval van spoedeisend belang3
  • Aanspannen bodemprocedure

Afweging gerechtelijk procederen

Een gerechtelijke procedure kan veel geld kosten en er is geen zekerheid dat een gelijk wordt gehaald. Vooral de bodemprocedure is vaak langdurig en psychisch belastend. Daarom is het belangrijk eerst een aantal analyses te doen waaruit de kans op succes kan worden gehaald. Een drietal analyses kan worden gemaakt:

  • Breedte van plagiëren; welke (beschermde) aspecten zijn geplagieerd?
  • Mate van plagiëren; in hoeverre zijn deze (beschermde) aspecten geplagieerd?
  • Geldigheid Intellectuele Eigendomsrecht; in hoeverre biedt het Intellectuele Eigendomsrecht bescherming?

Naast de slaagkans zal de (toekomstige) commerciële relatie met de inbreukmaker bepalend zijn voor de keuze voor een gerechtelijke procedure.

Wanneer de voordelen van een positieve uitspraak opwegen tegen de kosten en verdere nadelen van een gerechtelijke procedure en de slaagkans voldoende is, kan worden gekozen voor het aanspannen van een gerechtelijke procedure. In de gerechtelijke procedure zal de term plagiaat niet worden gebruikt. Er zal worden gesproken in termen als ‘onrechtmatig handelen’, ‘slaafse nabootsing’ of ‘inbreuk op een intellectueel eigendomsrecht’, aangezien plagiaat geen wettelijke term is.

Kort geding

Als er sprake is van een spoedeisend belang3 kan worden besloten een kort geding aan te spannen. Hier verschijnen beide partijen voor de voorzieningenrechter en lichten kun standpunten toe. De rechter doet snel een uitspraak en op deze manier kan de onrechtmatige daad snel worden gestopt. Een kort geding is een tijdelijke oplossing. Uit de praktijk blijkt dat partijen zich vaak neerleggen bij een uitspraak van een kort geding. Wanneer dit niet het geval is kan binnen dertig dagen alsnog een bodemprocedure worden gestart.

Bodemprocedure

De bodemprocedure kan uitlopen in een lange en ingewikkelde procedure. De procedure start bij de rechtbank, waarna in hoger beroep kan worden gegaan bij het gerechtshof. Uiteindelijk kan een partij in cassatie gaan bij de Hoge Raad, waar het arrest gedaan in het gerechtshof kan worden vernietigd.

Sanctie

Afhankelijk van de mate van plagiëren kunnen verschillende sancties worden opgelegd:

  • Verbod; er mag geen verdere inbreuk worden gemaakt op het Intellectuele Eigendomsrecht
  • Dwangsom; wanneer toch inbreuk wordt gepleegd dient een dwangsom te worden betaald
  • Schadevergoeding; de geleden schade als gevolg van het plagiëren moet worden betaald
  • Winstafdracht; de door de inbreukmaker gemaakte winst moet worden afgestaan

In geval van opzettelijke inbreuk:

  • Geldboete
  • Gevangenisstraf
3 als op dit moment inbreuk wordt gepleegd

Preventie – Eigen werk beschermen

In het geval van een innovatieve creatie is het mogelijk om de creatie geheim te houden (van toepassing bij specialistische kennis, ook wel ‘knowhow’) of te publiceren. Het publiceren is meestal gewenst of zelfs noodzakelijk bij bijvoorbeeld het beschermen van een bedrijfsnaam, merknaam, logo, ontwerp/model, technische uitwerkingen et cetera.

Bij de keuze tussen geheimhouding en publicatie moet rekening worden gehouden met de verhouding tussen de kosten voor het aanvragen van rechten en de voordelen die deze rechten opleveren.

Wanneer een werk – mits voldoende nieuw – geregistreerd dient te worden kan men terecht bij een octrooibureau wanneer het gaat om technische vindingen. Om het uiterlijk van producten te registreren kan men in de Benelux terecht bij het BBIE (Benelux Bureau voor Intellectuele Eigendommen). Het is hier mogelijk om Merken, Modellen en Ideeën te registreren. Welk recht er wordt verleend, hangt af van het soort werk.


Meer informatie over auteursrecht, modelrecht, merkenrecht en octrooien is te vinden in de desbetreffende datasheets.

Preventie – Voorkomen onbewust plagiëren

Vooral onder studenten wordt veel onbewust geplagieerd. Er kunnen verschillende acties worden ondernomen om te voorkomen dat er (onbewust) wordt geplagieerd.

Het is belangrijk om altijd de bron van de geraadpleegde informatie te vermelden. Tevens dient dit op de juiste wijze gedaan te worden. Er bestaan verschillende systemen met richtlijnen waarop de bronvermelding op een correcte manier kan worden uitgevoerd. Wanneer dit gehanteerd wordt beschermd de ontwerper zichzelf tegen mogelijke problemen.

Om studenten te controleren op plagiëren worden werken met een plagiaatscanner (zoals Ephorus) digitaal gecontroleerd op overeenkomsten met andere teksten (van medestudenten of van internet).

Angst voor plagiëren kan een creatief proces, als onderdeel van bijvoorbeeld het productontwerpen, tegen werken. Het gevaar bestaat dat onderzoek naar de doelgroep (wat zijn de stijlkenmerken en welke producten gebruikt de doelgroep) onbewust leidt tot het nabootsen van bestaande ideeën. Om plagiaat te voorkomen kan het handig zijn de gevonden informatie tijdelijk te vergeten voor het creatieve proces. Dit kun je doen door niet direct na het vinden van de informatie te gaan ontwerpen. Een andere veilige weg is je te laten inspireren door de natuur (Robert Wendrich, docent aan de Universiteit Twente). Ten slotte is het belangrijk achteraf bewust na te gaan of iets een totaal nieuwe creatie is, of dat het idee voornamelijk oorspronkelijk van een ander is.

Wanneer ideeën/concepten zijn gegenereerd is het van belang dat er voldoende research wordt gedaan om te controleren of een mogelijk idee/concept al bestaat. Voor deze informatie kan er worden gezocht in een patentendatabase (Espacenet).


Meer informatie over auteursrecht, modelrecht, merkenrecht en octrooien is te vinden in de desbetreffende datasheets.

Kenniscentra

Referenties

Nuttige links

Regelgeving plagiaat Industrieel Ontwerpen:

Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Hulpmiddelen