Trompen

Uit Technotheek
Ga naar: navigatie, zoeken
Trompen
Warm trompen1.png
Eigenschappen
Categorie: Technieken
Originele auteur: Floor Bakker en Jessica Schraa
Jaar: 2010

Inhoud

Beschrijving

Bij trompen hebben we het over het veranderen van de diameter van de buis zonder materiaal toe te voegen of weg te halen. Door de diameter van het uiteinde van een buis te veranderen krijg je de mogelijkheid om de ene buis in de andere te schuiven en deze zo te verbinden. Trompen is dus een verbindingstechniek. Zie de bouwtekening hieronder (toegepast zoals bij lantaarnpalen). Bouwtekening.jpg

Proces

De opdrachtgever vertelt zijn wens aan de producent/leverancier. Deze berekent alle krachten binnen de buis tijdens het gebruik van het uiteindelijke product. Hiermee bepaalt hij de diameter van de buis. Hierbij maakt hij gebruik van standaard maten; de aangeleverde buizen hebben vaste diameters. Er kan wel een ander formaat worden gemaakt maar hier hangt een prijskaartje aan. Met behulp van trompen kan de buis versmald worden (ook wel verjongen genoemd) of verbreed worden. Trompen kan op twee manieren: warm en koud.

Koud trompen

Bij koud trompen worden de buizen met een machine op een band gelegd. Deze band gaat vervolgens draaien waardoor ook de buis gaat gaat draaien. Aan het uiteinde van de band bevindt zich het onderdeel dat voor het verjongen zorgt. Dit zijn drie conische onderdelen waar de draaiende buis tegenaan wordt gedrukt. Doordat de buis draait, draaien deze drie onderdelen in tegengestelde richting, zie het plaatje hiernaast. De drie draaiende punten kunnen van en naar elkaar toe bewegen, hiermee kun je de diameter van de verjonging die gemaakt wordt veranderen. De buis wordt al draaiend tegen de conische onderdelen gedrukt zodat er een (eventueel rond) versmalt uiteinde ontstaat van de buis (Zie de 3 afbeeldingen hieronder). Omdat het veel kracht kost om een buis van staal die koud is in elkaar te drukken kan er ook gebruik gemaakt worden van warm trompen. Dit gebeurt bij buizen met een diameter boven de 160 mm, en een dikte van 5 mm. Deze buizen worden al draaiend opgewarmd met een brander, om vervolgens de buis te versmallen. Het materiaal wordt zachter door de warmte, waardoor deze makkelijker te vervormen is.

Na het verjongen, worden de uiteinden netjes afgesneden en kan de buis verder worden bewerkt voor zijn toepassing.

Warm trompen1.pngWarm trompen2.pngWarm trompen3.png

Bovenstaande manier van trompen wordt voornamelijk gebruikt bij buizen met een grote diameter. Trompen kan echter veel makkelijker bij een buis met een kleine diameter. Er bestaan hiervoor apparaatjes zodat je zelfs met de hand kunt trompen! (Zie Gereedschap) Vanzelfsprekend is dit koud trompen.

Gereedschap

Met behulp van een kraan worden de buizen op de draaiband gelegd. Deze bestaat uit een stalen kast die verzwaard is, omdat er een hoop kracht op komt te staan. In de kast zit een gleuf waar de buis in komt te liggen. In de gleuf zitten banden die kunnen draaien, waardoor de buis een (tegengestelde) draaiende beweging krijgt. Zie de illustratie.

Gereedschap.png

Hoe het trompapparaat er uitziet is eigenlijk geheim. Er zijn geen foto’s van te vinden en bedrijven laten je ook geen foto’s maken. Dit kunnen we dus niet beschrijven. Wel zullen we enkele onderdelen behandelen.

Apparaatje voor handtrompen
Trompapparaat

Tegen de draaibank aan staat het apparaat. Deze bevat 3 conische punten. Hier wordt de draaiende buis tegenaan geduwd. De conische onderdelen draaien door de beweging van de buis in tegengestelde richting (Zie Proces), ze hebben echter zelf geen aandrijving. De conische onderdelen zijn van een materiaal met een zeer hoge dichtheid, opdat de onderdelen minder snel slijten. Toch moeten deze 3 onderdelen regelmatig vervangen worden.

Met een brander wordt de buis verhit zodat het materiaal zachter wordt. De brander zit ook aan het trompapparaat, op een standaard plek zodat er op een gelijkmatige manier wordt verwarmd.

Voor het afwerken van de buizen worden zagen en vijlen gebruikt. Dit wordt met de hand gedaan. Het is hangt van de toepassing van de buis af of zagen en vijlen nodig is.

De apparaatjes voor handtrompen zijn veel compacter en natuurlijk niet geheim! Je kunt ze in bouwmarkten en dergelijke kopen. Door middel van een overbrenging door een simpele draaibeweging kan men een smalle buis in een mum van tijd trompen. De kleine apparaatjes (zie foto) kunnen alleen de diameter verbreden. Er wordt, simpel gezegd, gewoon een bredere buis in de te trompen buis geduwd. Het grotere apparaat (zie andere foto) maakt gebruik van 1 conisch onderdeel dat door de binnenkant van de buis draait. Deze drukt zo het uiteinde van de buis in de mal waardoor de diameter verbreed wordt. In dit filmpje is dit goed te zien.

Materialen

Trompen wordt toegepast bij metalen en kunststoffen. Bij kleine producten van kunststof kan natuurlijk de vorm al tijdens het spuitgieten verkregen worden, maar als je bijvoorbeeld naar lange PVC-buizen kijkt, heb je wel te maken met trompen. Trompen wordt het meeste bij metalen gebruikt en dan met name bij staal en aluminium.

Toepassingen

Constructies

Lantaarnpaal

De verbindingstechniek trompen is erg geschikt voor grote, stalen constructies. Zonder materiaaltoevoeging kunnen enorm grote en stevige constructies worden gebouwd. Je ziet dit veel bij stationshallen, bovenleidingen van tram en metro, enzovoorts. Daarnaast zie je het ook bij bijvoorbeeld lantaarnpalen. Door middel van trompen kunnen ze met zo weinig mogelijk materiaal de juiste hoogte

en stevigheid behalen. Daarnaast is dit mooier dan een rechte mast.

De smalste buis wordt getrompt en dan in de breedste buis, die verjongd is, geschoven en vervolgens vast gelast.

Auto’s

Op kleinere schaal wordt trompen ook gebruikt, zoals bijvoorbeeld in auto’s. Zo is bij de productie van autostoelen de flexibiliteit van de verbinding erg belangrijk, vanwege de in hoogte verstelbaarheid. Door te lassen zou een gefixeerde verbinding ontstaan, maar door te trompen (zonder lassen) wordt een sterke verbinding verkregen, met voldoende flexibiliteit.

Tenten

Tentstokken

Een ander goed voorbeeld van trompen bij kleine buizen zie je bij tentstokken. Hier is een aantal centimeter van een buis verjongd, zodat deze in een andere geschoven kan worden. Hierbij behoud je dezelfde buitendiameter.

Voordelen

Trompen heeft verschillende voordelen boven andere verbindingstechnieken. Zo hoef je geen extra materiaal toe te voegen voor de verbinding. Daarnaast behoud je, vooral met koud trompen, de materiaaleigenschappen en, als je niet last, krijg je een niet-gefixeerde verbinding. Je kunt ook, mocht dat nodig zijn, dezelfde binnen- of buitendiameter houden. Daarnaast is het bij bijvoorbeeld PVC erg handig om te trompen, omdat als je PVC zou lassen er een grote kans op verbranding is, waardoor dit niet echt als een geschikte verbindingstechniek voor PVC wordt gezien.

Nadelen

Toch zijn er ook een aantal nadelen. Zo is trompen duur, doordat 40% van het proces met de hand gedaan wordt. Daarnaast zijn er ook maar heel weinig bedrijven die kunnen trompen, dus lopen de kosten nog eens extra op; ook doordat de buizen over grote afstanden getranspor- teerd moeten worden om van en naar het tromp-bedrijf gebracht te worden. (De bedrijven die trompen, doen namelijk niet veel bewerkingen ernaast.) En doordat er maar zo weinig bedrijven hierin gespecialiseerd zijn, bestaat er een grote kans dat er een enorme wachtlijst is.

Buizentransport

Milieuaspecten

Omdat dit een verbindingstechniek is, zijn er niet hele directe consequenties voor het milieu. Al het schroot dat overblijft is recyclebaar en wordt verzameld om omgesmolten te worden. Bij trompen kunnen wel smeer- en koelmiddelen gebruikt worden. Deze olie wordt echter steeds hergebruikt, zodat het milieu minder belast wordt.

Leveranciers en kenniscentra

Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Hulpmiddelen